B™ luật t‘ tụng hình sự nƒm 2015 quy ‘‹nh m™t s‘ bi‡n pháp ‘iu tra ‘ặc bi‡t trong t‘ tụng. Vậy, Thẩm quyn, trách nhi‡m quyết ‘‹nh và thi hành quyết ‘‹nh áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t thu™c v ai ? Bài viết phân tích cụ thƒ:
Các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t là các bi‡n pháp thu thập chứng cứ không công khai ‘ược tiến hành trong các trưng hợp theo quy ‘‹nh của pháp luật (iu 223, 224 B™ luật t‘ tụng hình sự nƒm 2015).
iu 223 B™ luật t‘ tụng hình sự nƒm 2015 quy ‘‹nh, sau khi khŸi t‘ vụ án, trong quá trình ‘iu tra ngưi có thẩm quyn tiến hành t‘ tụng có thƒ áp dụng các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t sau: ghi âm, ghi hình bí mật; nghe ‘i‡n thoại bí mật; thu thập bí mật dữ li‡u ‘i‡n tử.
Các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t tác ‘™ng trực tiếp ‘ến quyn con ngưi, quyn công dân như quyn ‘ược giữ bí mật cá nhân, bí mật thư tín, ‘i‡n thoại, ‘i‡n tín... vì vậy, ch‰ ‘ược áp dụng trong vi‡c ‘iu tra các vụ án v t™i phạm xâm phạm an ninh qu‘c gia, t™i phạm v ma tuý, t™i phạm v tham nhũng, t™i khủng b‘, rửa tin hoặc t™i phạm khác có t• chức thu™c loại t™i phạm ‘ặc bi‡t nghiêm trng.
2. Quy ‘‹nh v các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t
iu 223 BTTHS 2015 quy ‘‹nh các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ‘ược tiến hành trên cơ sŸ ứng dụng thành tựu khoa hc, kỹ thuật v lĩnh vực âm thanh, hình ảnh, ‘i‡n tử vi…n thông, trình ‘™ của chuyên viên công ngh‡ thông tin… bí mật thu thập thông tin, tài li‡u liên quan ‘ến ‘‘i tượng b‹ áp dụng nhằm phục vụ công tác ‘iu tra, khám phá t™i phạm. Sau khi khŸi t‘ vụ án, trong quá trình ‘iu tra, ngưi có thẩm quyn có thƒ quyết ‘‹nh áp dụng các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t bao g“m: Ghi âm, ghi hình bí mật; Nghe ‘i‡n thoại bí mật; Thu thập bí mật dữ li‡u ‘i‡n tử. Những bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t cho phép ghi nhận hình ảnh v›i ‘™ phân giải t‘t, âm thanh chất lượng và những thông tin, tài li‡u khác, ‘“ng thi ‘ảm bảo yếu t‘ bí mật v›i ‘‘i tượng áp dụng và những ngưi không liên quan.
iu 224 BTTHS 2015 quy ‘‹nh ‘‘i tượng áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t có thƒ là con ngưi như cá nhân, ‘‘i tượng nghi thực hi‡n t™i phạm hoặc • nhóm t™i phạm, hoặc cũng có thƒ là ‘‹a ‘iƒm nơi có thƒ xảy ra t™i phạm, t“n tại những tin tức, tài li‡u, dấu vết cần theo dõi, tìm kiếm thu thập trong quá trình giải quyết vụ án.
Sau khi khŸi t‘ vụ án, trong quá trình ‘iu tra, ngưi có thẩm quyn có thƒ quyết ‘‹nh áp dụng các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t bao g“m: Ghi âm, ghi hình bí mật; Nghe ‘i‡n thoại bí mật; Thu thập bí mật dữ li‡u ‘i‡n tử.
Những bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t cho phép ghi nhận hình ảnh v›i ‘™ phân giải t‘t, âm thanh chất lượng và những thông tin, tài li‡u khác, ‘“ng thi ‘ảm bảo yếu t‘ bí mật v›i ‘‘i tượng áp dụng và những ngưi không liên quan.
ƒ tránh sử dụng tràn lan và ‘ảm bảo hi‡u quả cao trong vi‡c áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t, B™ luật quy ‘‹nh có thƒ áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ‘‘i v›i các t™i phạm: T™i xâm phạm an ninh qu‘c gia, t™i phạm v ma túy, t™i phạm v tham nhũng, t™i khủng b‘, t™i rửa tin; T™i phạm khác có t• chức thu™c loại t™i phạm ‘ặc bi‡t nghiêm trng. ây là những loại t™i phạm có t• chức chặt chẽ, phương thức, thủ ‘oạn phạm t™i và che dấu t™i phạm hết sức tinh vi, xảo quy‡t, ‘‘i tượng phạm t™i thưng ngoan c‘, ch‘ng ‘‘i ‘ến cùng, thiếu hợp tác v›i Cơ quan t‘ tụng dẫn t›i các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng thông thưng không mang lại hi‡u quả hay hi‡u quả thấp. Bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t cho phép Cơ quan ‘iu tra thu thập tài li‡u, chứng cứ trực tiếp chứng minh t™i phạm, xác ‘‹nh nhanh chóng, chính xác, toàn di‡n vụ án, chứng minh t™i phạm và ngưi phạm t™i, truy nguyên tài sản b‹ t™i phạm chiếm ‘oạt.
iu 225 BTTHS 2015 quy ‘‹nh ‘‘i v›i những vụ án liên quan t›i t™i xâm phạm an ninh qu‘c gia, t™i phạm v ma túy, t™i phạm v tham nhũng, t™i khủng b‘, t™i rửa tin, t™i phạm khác có t• chức thu™c loại t™i phạm ‘ặc bi‡t nghiêm trng, trong trưng hợp xét thấy cần thiết, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp t‰nh, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra quân sự cấp quân khu trŸ lên tự mình hoặc theo yêu cầu của Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát cùng cấp có quyn ra quyết ‘‹nh áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Trưng hợp vụ án do Cơ quan ‘iu tra cấp huy‡n, Cơ quan ‘iu tra quân sự khu vực thụ lý, ‘iu tra thì Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp huy‡n, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra quân sự khu vực ‘ ngh‹ Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp t‰nh, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra quân sự cấp quân khu xem xét, quyết ‘‹nh áp dụng.
Bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t liên quan ‘ến quyn bí mật ‘i tư của cá nhân nên không thƒ áp dụng tràn lan do vậy Quyết ‘‹nh áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ghi rõ thông tin cần thiết v ‘‘i tượng b‹ áp dụng, tên bi‡n pháp ‘ược áp dụng, thi hạn, ‘‹a ‘iƒm áp dụng, Cơ quan thi hành bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t và các n™i dung khác của vƒn bản t‘ tụng.
ƒ ‘ảm bảo thi hành bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t, Công an nhân dân, Quân ‘™i nhân dân thành lập Cơ quan chuyên trách tiến hành các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Cơ quan chuyên trách ‘ược biên chế cán b™ kỹ thuật ‘ảm bảo v trình ‘™ chuyên môn, nghi‡p vụ, trang b‹ phương ti‡n kỹ thuật hi‡n ‘ại ‘ã ‘ược kiƒm duy‡t ‘ƒ ghi âm, ghi hình bí mật, nghe lén ‘i‡n thoại bí mật, thu thập dữ li‡u ‘i‡n tử bí mật.
Những ngưi có thẩm quyn quyết ‘‹nh và thi hành quyết ‘‹nh bao g“m: Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp t‰nh, Thủ trưŸng Cơ quan iu tra cấp quân khu trŸ lên ra quyết ‘‹nh và Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát cùng cấp phê chuẩn áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t, những ngưi trong Cơ quan chuyên trách trong Công an nhân dân, Quân ‘™i nhân dân thi hành quyết ‘‹nh áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t phải giữ bí mật. Nếu những thông tin v vi‡c tiến hành bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc biết t›i ‘‘i tượng b‹ áp dụng trong vụ án sẽ khiến chúng cảnh giác, tìm cách ‘‘i phó, tạo ra thông tin sai ‘ánh lạc hư›ng Cơ quan t‘ tụng hay có biƒu hi‡n ch‘ng ‘‘i dẫn t›i ki‡n tụng phin hà.
Cơ quan và ngưi có thẩm quyn liên quan phải giữ bí mật v vi‡c áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Trong quá trình áp dụng, thủ trưŸng cơ quan ‘iu tra ‘ã ra quyết ‘‹nh áp dụng có trách nhi‡m kiƒm tra chặt chẽ vi‡c áp dụng bi‡n pháp này, k‹p thi ‘ ngh‹ vi‡n kiƒm sát huỷ b nếu xét thấy không còn cần thiết.
iu 227 BTTHS 2015 quy ‘‹nh v sử dụng thông tin, tài li‡u thu thập ‘ược bằng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Thông tin, tài li‡u thu thập ‘ược từ bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t rất r™ng liên quan t›i bí mật ‘i tư của cá nhân. Cơ quan tiến hành t‘ tụng và Cơ quan thi hành quyết ‘‹nh phải phân tích, ‘ánh giá, chn lc những thông tin, tài li‡u có giá tr‹ chứng minh t™i phạm, ngưi phạm t™i, truy tìm ‘“ng bn, ngƒn chặn ‘‘i tượng b tr‘n, truy nguyên tài sản b‹ t™i phạm chiếm ‘oạt… và sử dụng làm chứng cứ phục vụ vi‡c khŸi t‘, ‘iu tra, truy t‘, xét xử vụ án hình sự; thông tin, tài li‡u không liên quan ‘ến vụ án phải tiêu hủy k‹p thi. B™ luật nghiêm cấm sử dụng thông tin, tài li‡u, chứng cứ thu thập ‘ược vào mục ‘ích khác.
Thông tin, tài li‡u thu thập ‘ược bằng vi‡c áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t có thƒ dùng làm chứng cứ. ây là ngu“n chứng cứ m›i hết sức quan trng có giá tr‹ trực tiếp chứng minh t™i phạm và ‘ược sử dụng ‘ƒ giải quyết vụ án.
ƒ phát huy vai trò kiƒm sát trong hoạt ‘™ng ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t và có cơ sŸ ‘ánh giá chính xác bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng trong giải quyết vụ án còn cần thiết nữa không, B™ luật quy ‘‹nh Cơ quan ‘iu tra có trách nhi‡m thông báo ngay kết quả vi‡c áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t cho Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát ‘ã phê chuẩn.
Bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ch‰ ‘ược tiến hành Ÿ gian ‘oạn ‘iu tra, sau khi khŸi t‘ vụ án, ‘ƒ tránh vi‡c lạm dụng hay áp dụng quá lâu ảnh hưŸng t›i ‘i tư của cá nhân, iu 226 BTTHS 2015 quy ‘‹nh chi tiết v thi hạn áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t.
Thi hạn áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t là khoảng thi gian t‘i ‘a mà pháp luật cho phép ‘ƒ tiến hành bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Thi hạn áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ‘ược quy ‘‹nh như sau: thi hạn áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t không quá 02 tháng kƒ từ ngày Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát phê chuẩn.
Bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ch‰ áp dụng Ÿ giai ‘oạn ‘iu tra và sau khi khŸi t‘ vụ án nên trong trưng hợp vụ án phức tạp ‘òi hi cần thi gian ‘ƒ tiếp tục thu thập tài li‡u, chứng cư thì có thƒ gia hạn nhưng không quá thi hạn ‘iu tra theo quy ‘‹nh của B™ luật T‘ tụng hình sự nƒm 2015. Chậm nhất là 10 ngày trư›c khi hết thi hạn áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t, nếu xét thấy cần gia hạn thì Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra ‘ã ra quyết ‘‹nh áp dụng phải có vƒn bản ‘ ngh‹ Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát ‘ã phê chuẩn xem xét, quyết ‘‹nh vi‡c gia hạn.
iu 228 BTTHS 2015 quy ‘‹nh v Hủy b vi‡c áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Quá trình áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra ‘ã ra quyết ‘‹nh áp dụng phải thưng xuyên kiƒm tra chặt chẽ vi‡c áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Trong trưng hợp không cần thiết phải áp dụng hay có vi phạm trong vi‡c thi hành bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t thì có vƒn bản ‘ ngh‹ Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát cùng cấp hủy b bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. ‘i v›i những vụ án mà Cơ quan ‘iu tra cấp huy‡n, Cơ quan ‘iu tra quân sự khu vực thụ lý áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t khi mu‘n hủy b phải có vƒn bản ‘ ngh‹ Cơ quan ‘iu tra cấp t‰nh, Cơ quan iu tra quân sự cấp quân khu ‘ƒ Cơ quan iu tra cấp t‰nh, Cơ quan iu tra quân sự cấp quân khu ‘ ngh‹ Vi‡n kiƒm sát cùng cấp hủy b.
Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát ‘ã phê chuẩn quyêt ‘ịnh ap dụng biện phap ‘iê€u tra tô tụng ‘ƒ̣c biệt phải k‹p thi hu‰y bo‰ quyết ‘‹nh ‘o khi thu™c m™t trong các trưng hợp: có ‘ ngh‹ bằng vƒn bản của Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra có thẩm quyn; có vi phạm trong quá trình áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t; không cần thiết tiếp tục áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t.
Mi vư›ng mắc pháp lý liên quan ‘ến lĩnh vực t‘ tụng hình sự v ‘iu tra vụ án hình sự, Hãy gi ngay: 1900.0069 ‘ƒ ‘ược Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua t•ng ‘ài. ™i ngũ luật sư giàu kinh nghi‡m trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải ‘áp cụ thƒ.
Trân trng./.
B™ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật The Light
Trả li:
iu 223 BTTHS 2015 quy ‘‹nh các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ‘ược tiến hành trên cơ sŸ ứng dụng thành tựu khoa hc, kỹ thuật v lĩnh vực âm thanh, hình ảnh, ‘i‡n tử vi…n thông, trình ‘™ của chuyên viên công ngh‡ thông tin… bí mật thu thập thông tin, tài li‡u liên quan ‘ến ‘‘i tượng b‹ áp dụng nhằm phục vụ công tác ‘iu tra, khám phá t™i phạm. Sau khi khŸi t‘ vụ án, trong quá trình ‘iu tra, ngưi có thẩm quyn có thƒ quyết ‘‹nh áp dụng các bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t bao g“m: Ghi âm, ghi hình bí mật; Nghe ‘i‡n thoại bí mật; Thu thập bí mật dữ li‡u ‘i‡n tử. Những bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t cho phép ghi nhận hình ảnh v›i ‘™ phân giải t‘t, âm thanh chất lượng và những thông tin, tài li‡u khác, ‘“ng thi ‘ảm bảo yếu t‘ bí mật v›i ‘‘i tượng áp dụng và những ngưi không liên quan.
Trả li:
iu 225 BTTHS 2015 quy ‘‹nh ‘‘i v›i những vụ án liên quan t›i t™i xâm phạm an ninh qu‘c gia, t™i phạm v ma túy, t™i phạm v tham nhũng, t™i khủng b‘, t™i rửa tin, t™i phạm khác có t• chức thu™c loại t™i phạm ‘ặc bi‡t nghiêm trng, trong trưng hợp xét thấy cần thiết, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp t‰nh, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra quân sự cấp quân khu trŸ lên tự mình hoặc theo yêu cầu của Vi‡n trưŸng Vi‡n kiƒm sát cùng cấp có quyn ra quyết ‘‹nh áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Trưng hợp vụ án do Cơ quan ‘iu tra cấp huy‡n, Cơ quan ‘iu tra quân sự khu vực thụ lý, ‘iu tra thì Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp huy‡n, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra quân sự khu vực ‘ ngh‹ Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra cấp t‰nh, Thủ trưŸng Cơ quan ‘iu tra quân sự cấp quân khu xem xét, quyết ‘‹nh áp dụng.
Bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t liên quan ‘ến quyn bí mật ‘i tư của cá nhân nên không thƒ áp dụng tràn lan do vậy Quyết ‘‹nh áp dụng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t ghi rõ thông tin cần thiết v ‘‘i tượng b‹ áp dụng, tên bi‡n pháp ‘ược áp dụng, thi hạn, ‘‹a ‘iƒm áp dụng, Cơ quan thi hành bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t và các n™i dung khác của vƒn bản t‘ tụng.
Trả li:
iu 227 BTTHS 2015 quy ‘‹nh v sử dụng thông tin, tài li‡u thu thập ‘ược bằng bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t. Thông tin, tài li‡u thu thập ‘ược từ bi‡n pháp ‘iu tra t‘ tụng ‘ặc bi‡t rất r™ng liên quan t›i bí mật ‘i tư của cá nhân. Cơ quan tiến hành t‘ tụng và Cơ quan thi hành quyết ‘‹nh phải phân tích, ‘ánh giá, chn lc những thông tin, tài li‡u có giá tr‹ chứng minh t™i phạm, ngưi phạm t™i, truy tìm ‘“ng bn, ngƒn chặn ‘‘i tượng b tr‘n, truy nguyên tài sản b‹ t™i phạm chiếm ‘oạt… và sử dụng làm chứng cứ phục vụ vi‡c khŸi t‘, ‘iu tra, truy t‘, xét xử vụ án hình sự; thông tin, tài li‡u không liên quan ‘ến vụ án phải tiêu hủy k‹p thi. B™ luật nghiêm cấm sử dụng thông tin, tài li‡u, chứng cứ thu thập ‘ược vào mục ‘ích khác.